Susza w polsce– jak dobrać odmiany zbóż odporne na niedobory wody?

Susza w Polsce coraz częściej ogranicza plon zbóż już od fazy krzewienia, a w latach suchych straty w plonie mogą sięgać 20–40%, szczególnie na glebach lekkich. Dobór odmiany staje się więc jednym z najważniejszych elementów ochrony opłacalności produkcji. Liczy się nie tylko potencjał plonowania, ale też głębszy system korzeniowy, krótszy okres wegetacji i stabilność w warunkach stresu wodnego.

Susza w Polsce a wybór odmian zbóż odpornych na niedobory wody

W warunkach niedoboru wody najlepiej sprawdzają się odmiany, które szybko startują jesienią, dobrze się krzewią i wcześnie wykorzystują zapasy wilgoci z gleby. Dla gospodarstwa oznacza to mniejsze ryzyko, że roślina wejdzie w fazę nalewania ziarna zbyt wcześnie lub zbyt późno, gdy w glebie brakuje już wody.

Przy wyborze materiału siewnego warto analizować cechy użytkowe, a nie tylko wyniki z jednego sezonu. Dobra odmiana na suszę powinna charakteryzować się:

• wysoką tolerancją na stres abiotyczny,

• stabilnym plonem w różnych warunkach pogodowych,

• średnio wczesnym lub wczesnym terminem kłoszenia,

• dobrym wigorem początkowym,

• odpornością na wyleganie, które nasila się po nierównomiernych opadach,

• rozwiniętym systemem korzeniowym.

W praktyce ważne są też warunki siedliskowe. Na glebach lekkich, o niskiej pojemności wodnej, większe znaczenie ma pszenżyto i żyto niż pszenica o wysokim potencjale plonowania. Na stanowiskach średnich lepszy efekt daje pszenica ozima o udokumentowanej stabilności plonowania w doświadczeniach COBORU.

Odmiany zbóż odporne na suszę: pszenica, pszenżyto i żyto

Pszenica ozima daje wysoki plon, ale jej reakcja na deficyt wody bywa silna. Najlepiej sprawdzają się odmiany o dobrym profilu korzeniowym i wysokiej efektywności wykorzystania wody. W opisie odmiany warto szukać informacji o stabilności plonu w latach suchych oraz o odporności na skracanie źdźbła i porastanie.

Pszenżyto ozime jest często polecane tam, gdzie susza łączy się z niższą jakością gleby. Gatunek ten lepiej znosi ograniczony dostęp do wody niż pszenica, a przy tym zachowuje dobry potencjał paszowy. Na stanowiskach słabszych to jedna z bezpieczniejszych opcji.

Żyto ozime wyróżnia się najniższymi wymaganiami wodnymi spośród głównych zbóż. Dobrze wykorzystuje zapasy wilgoci i radzi sobie na glebach piaszczystych oraz kwaśnych. W gospodarstwach nastawionych na stabilność produkcji może stanowić podstawę uprawy w rejonach o częstych suszach wiosennych.

Warto zwracać uwagę na liczby z badań odmianowych. W doświadczeniach rejestrowych i porejestrowych różnice między odmianami potrafią przekraczać 8–12 dt/ha w tych samych warunkach stresu wodnego. To pokazuje, że dobór genotypu ma realny wpływ na wynik ekonomiczny.

Jak dobrać odmiany zbóż na niedobory wody: praktyczne wskazówki dla gospodarstwa

Dobór odmiany zaczyna się od analizy pola. Najpierw liczy się typ gleby, klasa bonitacyjna, zawartość próchnicy i termin dostępności wilgoci po zimie. Na polach o małej retencji wodnej lepiej sprawdzają się odmiany wcześniejsze, o umiarkowanym lub wysokim krzewieniu, ale bez nadmiernego zagęszczania łanu.

Praktyczna lista wyboru wygląda następująco:

1. Sprawdź wyniki COBORU z ostatnich 3–5 lat, z lokalizacji podobnych do Twojego regionu.

2. Porównaj plon z lat suchych, a nie tylko średnią wieloletnią.

3. Wybierz odmiany o wysokiej odporności na wyleganie i choroby liści.

4. Dobierz termin siewu do zdolności zatrzymania wilgoci w glebie.

5. Unikaj zbyt wysokiej obsady, bo zwiększa konkurencję o wodę.

Duże znaczenie ma także agrotechnika. Zbyt głęboka uprawa w suchym okresie przyspiesza utratę wody z gleby. Lepszy efekt daje płytkie doprawienie roli i szybki siew po opadach. Równie ważne jest zbilansowane nawożenie potasem i fosforem, bo poprawia gospodarkę wodną i rozwój korzeni.

Dobrym rozwiązaniem jest dywersyfikacja odmian. W jednym gospodarstwie sprawdza się łączenie 2–3 odmian o różnym terminie kłoszenia i różnej tolerancji na stres wodny. Taki układ ogranicza ryzyko, gdy susza pojawia się w krytycznej fazie rozwoju.

W realiach polskiego rolnictwa susza nie zniknie, ale można ograniczyć jej skutki. Najlepsze wyniki dają odmiany dopasowane do gleby, regionu i technologii uprawy. To właśnie precyzyjny wybór materiału siewnego decyduje dziś o stabilności plonu bardziej niż deklarowany potencjał w idealnych warunkach.

Kamil Banasik

Redaktor

Redaktor z zamiłowania i rolnik z pasji. Regularnie stara się dostarczać fachowe i wartościowe treści dla osób zainteresowanych branżą rolniczą.